Küresel salgın: Karaciğer yağlanması
Geçmişte sadece aşırı alkol tüketenleri etkilediği düşünülen karaciğer yağlanması son yıllarda nadiren veya hiç alkol kullanmayan kişilerde de hızlaartıyor. Bu nedenle daha önce kullanılan NAFLD (Alkol Dışı Karaciğer Yağlanması) terimi, yerini MASLD’ye (Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatotik Karaciğer Hastalığı) bıraktı. Washington Üniversitesi’ninLancet tıp dergisinde yayınlanan araştırmasına göre, artan obezite ve diyabet vakaları nedeniyle MASLD, 2050 yılına kadar 1.8 milyar insanı etkileyecek. Dünya genelinde halen 1.3 milyar insanın MASLD ile yaşadığı düşünüldüğünde rahatsızlık30 yılda yüzde 143 artacak demektir.
Çok hızlı artıyor
Uzmanlar halen dünyada her altı kişiden birinin (yüzde 16) bu hastalıktan etkilendiğini bildirdi. Bulgulara göre, 1990’da 500 milyon kişide karaciğer yağlanması yani MASLD vardı; bu rakam 2023’te 1.3 milyara yükselmişti. Şimdi MASLD’nin 2050 yılına kadar 1.8 milyar kişiyi etkileyeceği tahmin ediliyor; bu da 2023 yılına göre yüzde 42’lik bir artış anlamına geliyor. Küresel yaygınlık oranı 2023 yılında 100 bin kişide 14 bin 429 vakaydı, bu da 1990 yılına göre yüzde 29 oranında artış olduğunu gösteriyor.
Erkeklerde daha fazla
Araştırmada karaciğer yağlanmasının erkeklerde, kadınlardan daha fazla görüldüğü belirtildi. Çalışmanın yazarları ayrıca MASLD’nin kötüleşen sağlık ve yaşam tarzı ortamlarında daha çok genç yetişkinleri etkilediğini de vurguladı. Ayrıca Orta Doğu ve Kuzey Afrika dahil dünyanın bazı bölgelerinde daha fazla görüldüğü de bildirildi. Türkiye’de de obezite ve diyabetin artması nedeniyle MASLD’nin yaygın olduğu ifade ediliyor; bir kaynağa göre Türkiye’de yetişkinlerde yaygınlığı yaklaşık yüzde 45-50 düzeyinde; dünya ortalaması ise yüzde 30-38 arasında.
Nedenleri, etkileri ve çaresi
Karaciğer yağlanması MASLD’nın temel nedenleri obezite, diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol ve sigara kullanımı olarak açıklanıyor. MASLD’nin gelişimi durdurulmadığı takdirde karaciğerde yağ birikimi zamanla iltihaplanmaya, sağlıklı dokunun kalıcı yara dokusuyla yer değiştirdiği siroza, karaciğer yetmezliğine ve hatta karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Uzmanlar karaciğer yağlanmasını önlemenin yolunun ideal kiloda kalmak, şişmansanız kilo kaybetmek, sağlıklı beslenmek ve hareket etmekten geçtiğini bildiriyor. Kilo kontrolünün en güçlü korunma olduğu hatırlatılırken sağlıklı beslenme için zeytinyağı, tam tahıl ve taze sebze ağırlıklı Akdeniz diyeti öneriliyor. Karaciğer yağlanmasının diyabet ve obeziteyle bağlantısı kalp kriziyle felç geçirme riskini de artırıyor.
Belirtileri neler?
Karaciğer yağlanması rahatsızlığı genellikle sessizce gelişir ve yıllarca hiçbir belirti göstermez; bu da birçok insanın karaciğerinde önemli bir hasar oluşana kadar bu hastalığı yaşadığının farkında olmamasına yol açar. Bununla birlikte genel belirtileri arasında aşırı yorgunluk, halsizlik, karın bölgesinde, kaburgaların sağ altında hissedilen karaciğer ağrısı olabilir. Araştırmacılar, “Vakalardaki artış, karaciğer yağlanmasının küresel bir sağlık önceliği olarak kabul edilmesi ve yaygınlığını önlemek için farkındalık kampanyaları düzenlemek gerektiğini gösteriyor” dedi.
