Uçak bileti fiyatları uçtu
İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL -Ortadoğu’da İran merkezli savaşın küresel enerji piyasalarında yarattığı dalgalanma havacılık sektörünü doğrudan etkiledi. Savaşın başlamasından bu yana yaklaşık 50 bin uçuş iptal edilirken, Batı ile Uzakdoğu arasındaki en önemli aktarma merkezlerinden biri olan Dubai Havalimanı’nın yaklaşık 17 gündür tam kapasite kullanılamaması küresel uçuş ağını ciddi şekilde aksattı.
Krizin en büyük etkisi ise petrol fiyatlarında görüldü. Dünya Bankası’nın bu yıl için 65 dolar civarında olmasını öngördüğü petrol fiyatı kısa sürede 106 doların üzerine çıktı. Petrol fiyatlarındaki bu artış, havacılık sektöründe kullanılan jet yakıtı maliyetlerini de hızla yukarı taşıdı.
İflas riski uyarısı
Uzmanlara göre jet yakıtındaki bu yükseliş havayolu şirketlerinin toplam operasyon maliyetlerini yüzde 20 ila 30 arasında artırdı. Havacılık şirketleri ise çoğu biletin aylar öncesinden satılması nedeniyle artan maliyetleri hemen fiyatlara yansıtmakta zorlanıyor.
ABD’de açıklanan verilere göre havayolları ocak ayında jet yakıtı için galon başına ortalama 2.36 dolar ödeme yaptı. Ancak savaş sonrası fiyatların hızla yükseldiği belirtiliyor.
Analistlere göre maliyet artışı şirketleri zor bir ikilemle karşı karşıya bırakıyor. Fiyatları çok fazla artırmak talebi düşürürken, artırmamak ise zarar riskini büyütüyor.
Havacılık yazarı Zach Griff, petrol fiyatlarındaki artışın yanı sıra savaş nedeniyle birçok havayolunun Ortadoğu uçuşlarını durdurmak zorunda kaldığını belirtiyor. Griff, “Ortadoğu’ya yapılan uçuşların büyük kısmı uzun mesafeli ve oldukça kârlı hatlardı. Bu uçuşların durması ve yakıt maliyetlerinin yükselmesi özellikle düşük maliyetli havayolları için ciddi risk oluşturuyor. Eğer yakıt fiyatları böyle devam ederse bazı şirketlerin iflas etmesinden endişe ediyorum” açıklaması yaptı.
Kriz, yolcuların ödediği ücretlere de hızla yansımaya başladı. Deutsche Bank’ın yaptığı bir analiz, ABD’de bazı uçuşlarda ortalama bilet fiyatlarının yüzde 15 ila 124 arasında arttığını ortaya koydu.
Örneğin düşük maliyetli havayolu Spirit Airlines’ta mart sonu için satılan bazı biletlerin fiyatı 86 dolardan 193 dolara kadar yükseldi. Transatlantik ve kıtalararası uçuşlarda artış oranının yüzde 100’ü aşabildiği belirtiliyor.Havacılık uzmanları, özellikle Avrupa – Asya ve Avustralya – Avrupa arası gibi uzun mesafeli rotalarda fiyat artışlarının daha belirgin olacağını vurguluyor.
Maliyetler nasıl sınırlanabilir?
Artan maliyetlere karşı havayolu şirketleri farklı stratejiler uyguluyor. Bunların başında “yakıt riskinden korunma” (fuel hedging) adı verilen yöntem geliyor. Bu yöntemde şirketler gelecekte kullanacakları yakıtın fiyatını finansal sözleşmelerle önceden sabitliyor. Ancak bu strateji ciddi nakit gerektiriyor ve petrol fiyatlarının düşmesi halinde şirketlerin daha pahalıya yakıt almasına neden olabiliyor.
Bazı havayolları filolarını modernize ederek daha az yakıt tüketen uçaklara yöneliyor. Yeni nesil motorlar ve daha hafif gövde tasarımları sayesinde koltuk başına yakıt tüketiminin yaklaşık yüzde 10 azaltılabildiği belirtiliyor.
Sektörün bir diğer alternatifi ise biyoyakıt. 2025 itibarıyla havacılık sektöründe kullanılan yakıtın yaklaşık yüzde 7’si biyoyakıtlardan oluşuyor.
Boeing 777, 170 bin litreyakıt alıyor
Uzun menzilli uçaklar oldukça büyük yakıt kapasitesine sahip.Boeing 777 gibi geniş gövdeli bir yolcu uçağı yaklaşık 170 bin litre jet yakıtı alabiliyor. Bu kapasite uçağın yaklaşık 14-16 saat kesintisiz uçabilmesini sağlıyor.
1 saatte6-7 ton yakıt tüketiyor
Yakıt tüketimi uçak tipine ve uçuş mesafesine göre değişiyor.
Uzun menzilli bir Boeing 777, saat başına yaklaşık 6 ila 7 ton jet yakıtı tüketiyor.
10 saatlik bir uçuşta toplam yakıt tüketimi 70 tonun üzerine çıkabiliyor.
Petrol fiyatlarının yüzde 60’a yakın arttığı bir ortamda bu tüketim miktarı, havayolu şirketlerinin maliyetlerini dramatik biçimde yükseltiyor.
Fiyat artıran havayolları...
Artan jet yakıtı maliyetleri nedeniyle birçok havayolu şirketi bilet fiyatlarını artırdı veya yakıt ek ücreti getirdi. Fiyat artışı veya yakıt ek ücreti açıklayan bazı havayolları şöyle: Qantas Airways, New Zealand, SAS (Scandinavian Airlines), Cathay Pacific, Air France-KLM,Air India, Hong Kong Airlines, AirAsia, Thai Airways, FlySafair
Bazı şirketler bilet fiyatlarına doğrudan zam yaparken bazıları ise yakıt ek ücreti (fuel surcharge) uygulamasını devreye aldı.
Petrol 106 dolara koştu
Piyasalar haftaya petrole dair endişeleri fiyatlamaya devam ederek başladı. ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın güvenliği için uluslararası destek çağrısına rağmen yatırımcıların odağı Ortadoğu’daki petrol altyapısına yönelik tehditlere çevrildi. Brent yükselmeye devam ederek yüzde 2.82 artışla 106 dolara, WTI yüzde 2.43 yükselişle 100 doları aştı.
Yükselen enerji fiyatlarının ABD’de kısa vadede faiz indirimi beklentilerini zayıflatması altın üzerinde baskı yaratırken, doların zayıflaması kayıpları sınırladı. Külçe altın ons başına 5.000 dolar seviyesinde işlem görürken gram altın ise haftaya 7 bin 242 TL’den başlarken gün içinde yüzde 1 değer kaybetti.
